The book consists of a collection of 106000 documents, mostly related to the fourth and fifth sessions of the parliament, with a few documents at the beginning addressing attacks by tribes in previous years. The majority of the documents are related to the crimes of Simko in the pages of Azerbaijan. The documents can be divided into several categories, including petitions of the people, administrative correspondence between parliament committees, and government agencies. The documents provide a detailed account of the social, economic, and livelihood conditions of the people affected by the crimes, as well as the efforts made by the parliament and government to address the situation. The collection also includes unique reports on the role and involvement of American missionaries in distributing aid and exerting influence in favor of religious minorities, which have not been reported in any other book.

آنچه در این مجموعه اسناد ارائه می‌گردد شامل عنوان ۱۰۶۰۰۰ سند می‌باشد که بیشترین آن به دوره‌ی چهارم و سپس پنجم مجلس اختصاص دارد. اسناد اندکی که به تعرضات عشایری در سال‌های قبل می‌پرداخت هم در ابتدای مجموعه قرار گرفته است.

گرچه از فجایع و جنایات ارامنه جیلو در صفحات آذربایجان غربی اسناد زیادی در مجلس شورای اسلامی وجود ندارد اما در خلال عرایض، اشارات بسیاری به اقدامات و جنایات آنها شده است. بر همین اساس قسمت عمده اسناد ارائه شده در این مجموعه مربوط به جنایات سمکو در صفحات آذربایجان است.

اسناد این مجموعه را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: نخست عریضه‌های مردم که از افراد فرودست جامعه گرفته تا علما و رجال متشخص و تجار و همچنین عشایر را شامل می‌شود که در نتیجه صدمات و خسارات وارده مجبور به مهاجرت به تهران شده‌اند. در این دسته از اسناد وضعیت اجتماعی، اقتصادی و معیشتی مردم ستمدیده و غارت‌زده به خوبی ترسیم شده است. مردمی که نخست توسط جیلوهای ارمنی قتل عام و غارت و سپس باقی‌مانده آنها گرفتار سمکوی جانی شده‌اند.

در کنار این دسته از اسناد مکاتبات اداری بین اجزای مجلس چون کمیسیون مهاجران و کمیسیون عرایض با ریاست مجلس و پیگیری خواسته‌های مردم از یک طرف و مکاتبات بین مجلس شورای ملی و ریاست‌وزرا و سایر ادارات دولتی به ویژه وزارت مالیه را شامل می‌شود. از مباحث جالب توجه در این غائله وحشتناک جمع‌آوری اعانه مردمی برای آسیب‌دیدگان و غارت‌زدگان حادثه است که متأسفانه بر اساس اسناد موجود در کمیسیون مهاجران مبالغ زیادی از آن توسط وزارت داخله و حکمران آذربایجان مخبرالدوله هدایت در غیر از محل خود خرج گردیده است و پیگیری کمیسیون مهاجران برای روشن شدن وضعیت آن به جایی نرسیده است. همچنین اقداماتی که مجلس و دولت برای معاودت مهاجرین ارومی انجام داده‌اند وضعیت سیاسی نظامی آذربایجان در سال‌های بعد از جنگ جهانی اول و عدم وجود امکانات نظامی لازم و همچنین تشتت نظام سیاسی که به عدم عزم جدی دولت برای رفع مشکلات اساسی را دامن می‌زد در این اسناد به خوبی قابل ملاحظه است. در این مجموعه از تحصن مهاجرین در مجلس شورای ملی و عاقبت این تحصن گزارش‌هایی هم وجود دارد که در منابع دیگر یافت نمی‌شود. در لابه‌لای اسناد پر اهمیت این مجموعه گزارش‌های منحصر به فردی از نقش و دخالت مسیونرهای آمریکایی در تقسیم اعانه‌ها و اعمال نفوذ به نفع اقلیت‌های دینی (ارمنی) وجود دارد که در هیچ کتابی گزارش نشده است.

از وجوه دیگر اهمیت این مجموعه وجود گزارش‌های متعددی از عملکرد اعتراض‌برانگیز ادارات مالیه در منطقه است. تمهیدات مجلس و دولت برای احیای اقتصادی منطقه غارت‌زده‌ی قتل‌عام شده از وجود اهمیت دیگر این مجموعه است.

Taḥavvulāt-i gharb-i Āz̲arbāyjān bih rivāyat-i asnād-i Majlis-i Shūrā-yi Millī, dawrahʹhā-yi sivvum tā panjum

Sign in to download

Related products